Wojskowy Instytut Historyczny, w latach 1978-1990 pod nazwą Wojskowy Instytut Historyczny im. Wandy Wasilewskiej (WIH) - instytut naukowo-badawczy Wojska Polskiego wyspecjalizowany w zakresie historii wojskowej.

7 lipca 1950 Zarząd XI Wojskowo-Historyczny utworzył Wojskowe Biuro Badań Historycznych. 9 sierpnia 1957 nastąpiło scalenie służby historycznej Wojska Polskiego. Utworzono wówczas Biuro Historyczne Wojska Polskiego, które łączyło zadania dotychczasowych instytucji.

Na podstawie zarządzenia Nr 014/Org. szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia 24 lutego 1959 Biuro Historyczne zostało przeformowane w Wojskowy Instytut Historyczny o stanie 47 wojskowych i 40 pracowników cywilnych. Etat przewidywał sześć zakładów badawczych i dwa działy pomocnicze. 27 kwietnia 1959 zostali wyznaczeni na stanowiska służbowe niżej wymienieni oficerowie:

• płk Jan Zamojski - szefa Wojskowego Instytutu Historycznego,
• płk Tadeusz Rawski - zastępcy szefa Wojskowego Instytutu Historycznego,
• płk Zdzisław Stąpor - zastępcy szefa Wojskowego Instytutu Historycznego,
• płk Stanisław Komornicki - kierownika Zakładu I Historii Ludowego Wojska Polskiego,
• płk Józef Garas - kierownika Zakładu II Historii Walki pod Okupacją,
• płk dypl. Władysław Dec - kierownika Zakładu III Historii Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie,
• płk Kazimierz Rosen-Zawadzki - kierownika Zakładu IV Historii Wojska II Rzeczypospolitej,
• Leon Herzog - kierownika Zakładu V Studiów nad Okupantem,
• mjr Janusz Sikorski - kierownika Zakładu VI Historii Dawnego Wojska Polskiego^[1].

Istytut stał się wyspecjalizowaną placówką naukowo-badawczą prowadzącą badania nad dziejami oręża polskiego od czasów najdawniejszych do współczesności. Badania te obejmowały całokształt zagadnień związanych z obronnością państwa w okresie pokoju, jak i polski wysiłek zbrojny w konfliktach wojennych. Były one prowadzone z wykorzystaniem zasad historiografii marksistowskiej. WIH był jedyną placówką naukową prowadzącą kompleksowe badania nad dawną i najnowszą polską historią wojskową. Działalność WIH była krytykowana za "monopolizację historii wojskowości".

Wojskowy Instytut Historyczny upowszechniał wyniki badań w dwóch wydawanych przez siebie periodykach: Wojskowym Przeglądzie Historycznym i Studiach i Materiałach do Historii Wojskowości. Instytut rozwijał współpracę z wojskowymi i cywilnymi uczeniami i instytucjami naukowymi. Współpracował także z zagranicznymi ośrodkami naukowymi, realizując wspólne tematy badawcze, organizując konferencje i sympozja naukowe lub biorąc w nich udział. Od 1965 roku historycy WIH zaczęli uczestniczyć w pracach Międzynarodowej Komisji Historii Wojskowej.

30 sierpnia 1972 Instytut otrzymał prawo nadawania stopni naukowych doktora nauk humanistycznych.

Na podstawie zarządzenia Nr 09/Org. szefa Sztabu Generalnego WP z dnia 21 stycznia 1975 stanowisko komendanta WIH zostało połączone ze stanowiskiem przewodniczącego Komisji Koordynacyjnej Nauk Wojskowo-Historycznych^[2].

6 maja 1978 Minister Obrony Narodowej, generał armii Wojciech Jaruzelski nadał Wojskowemu Instytutowi Historycznemu imię Wandy Wasilewskiej^[3]. Ceremonia nadania imienia patronki odbyła się 13 maja 1978 w siedzibie Instytutu. W uroczystości wzięli udział między innymi Minister Obrony Narodowej, generał armii Wojciech Jaruzelski i sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Andrzej Werblan oraz siostra Wandy Wasilewskiej, Zofia Aldona Woźnicka. W trakcie uroczystości została odsłonięta tablica pamiątkowa z napisem "Wojskowy Instytut Historyczny imienia Wandy Wasilewskiej, wybitnej Polki, pisarki, rewolucjonistki - współorganizatorki 1 Dywizji Piechoty imienia Tadeusza Kościuszki. W 35 rocznicę ludowego Wojska Polskiego. 14 maja 1978 roku^[4].

W latach '90 grupa historyków WIH wraz z przedstawicielami Centralnego Archiwum Wojskowego utworzyła tzw. Wojskową Komisję Archiwalną, która przeprowadziła poszukiwania w archiwach rosyjskich, litewskich i białoruskich. Wynikiem tej szeroko zakrojonej działalności było sprowadzenie do Polski kopii dokumentów zagrabionych przez Armię Czerwoną i NKWD z Archiwum Wojskowego oraz dokumentacji dotyczącej losów polskich oficerów i ich rodzin, aresztowanych lub internowanych przez władze radzieckie. Działalność WKA miała olbrzymie znaczenie dla dokumentowania zbrodni stalinowskich popełnionych na polskich obywatelach, w tym także zbrodni katyńskiej. Dokumentacja przywieziona przez członków komisji do dziś jest wykorzystywana przez wszystkie instytucje w Polsce zajmujące się losami polskich obywateli na wschodzie i ściganiem zbrodni komunistycznych, między innymi przez Instytut Pamięci Narodowej, Fundacja Ośrodka KARTA i Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Wojskowy Instytut Historyczny 4 lutego 1997 na mocy zarządzenia ministra obrony narodowej przestał być samodzielną placówką naukową i został włączony na prawach wydziału w strukturę Akademii Obrony Narodowej. Wiązało się to również z likwidacją Wojskowego Przeglądu Historycznego i Studiów i Materiałów do Historii Wojskowości. Restrukturyzacja Instytutu zapoczątkowała jednak nową formę działalności WIH AON – prowadzenie zaocznych studiów wyższych (licencjackich i magisterskich) oraz studiów podyplomowych w zakresie historii. W latach 1997-2001 ukończyło je kilkaset osób, głównie z resortu obrony i spraw wewnętrznych.

W wyniku kolejnych przemian strukturalnych zachodzących w siłach zbrojnych RP, Wojskowy Instytut Historyczny AON został 31 grudnia 2001 rozwiązany na mocy decyzji Ministra Obrony Narodowej. W miejsce WIH 1 stycznia 2002 powstało Wojskowe Biuro Badań Historycznych.

Kadra Wojskowego Instytutu Historycznego

Szefowie, komendanci i dyrektorzy instytutu

• płk Jan Zamojski (27 IV 1959 - I 1964)
• gen. bryg. dr Bronisław Bednarz (14 I 1964 - 1968)
• płk prof. dr Tadeusz Jędruszczak (VI 1968 - III 1973)
• płk prof. dr Emil Jadziak (III 1973 - V 1978)
• gen. bryg. Rudolf Dzipanow (V 1978 - XI 1981)
• płk prof. dr hab. Kazimierz Sobczak (30 XI 1981 - 1990)
• gen. broni dr Tadeusz Szaciło (11 I - 5 VII 1990)
• prof. dr hab. Andrzej Ajnenkiel (1993 - 31 X 2002)

Zastępcy szefa - komendanta instytutu

• płk dypl. Tadeusz Rawski
• płk Zdzisław Stąpor
• płk dr Rudolf Dzipanow (1963-1964)
• płk dr Kazimierz Krzos
• płk doc. dr Wacław Jurgielewicz (1975-1979)
• płk dr Norbert Michta (1970-1972)
• płk prof. dr Eugeniusz Kozłowski (25 V 1973 - 13 12 1990)
• płk prof. dr hab. Witold Biegański (od 1979)
• płk prof. Tadeusz Panecki

Oficerowie

• kmdr dr hab. Józef Dyskant
• płk dr Mieczysław Juchniewicz
• ppłk Władysław Kozaczuk

Przypisy

Bibliografia

• praca zbiorowa, Z dziejów służby historycznej Wojska Polskiego 1918-2002, Warszawa 2002: Wydawnictwo Comandor.
• Adam Marcinkowski, Uroczystość nadania Wojskowemu Instytutowi Historycznemu imienia Wandy Wasilewskiej, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 2 (84), Wydawnictwo "Czasopisma Wojskowe", Warszawa 1978, ss. 328-332.
• Zbigniew Palski, Janusz Zuziak, Służba historyczna Wojska Polskiego. Informator, Warszawa 2002: Wydawnictwo Comandor.
• Kazimierz Sobczak, Z historii i współczesności Wojskowego Instytutu Historycznego im. Wandy Wasilewskiej, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 1 (119), Wydawnictwo "Czasopisma Wojskowe", Warszawa 1987, ss. 33-60.