Ryki

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Ryki.
Państwo  Polska Województwo lubelskie Powiat rycki Gmina Ryki
gmina miejsko-wiejska Prawa miejskie 1782-1810 ponownie otrzymały je w 1957 Burmistrz Jerzy Gąska Powierzchnia 27,22 km² Ludność (2009)
• liczba
• gęstość
9636
354,0 os./km² Strefa numeracyjna
(+48) 81 Kod pocztowy 08-500 Tablice rejestracyjne LRY
Położenie na mapie Polski

Ryki
51°37′29″N 21°55′59″E / 51.62472, 21.93306Na mapach: 51°37′29″N 21°55′59″E / 51.62472, 21.93306 TERC
(TERYT) 0616044
Urząd miejski
ul. Karola Wojtyły 29
08-500 Ryki Multimedia w Wikimedia Commons Strona internetowa

Ryki – miasto w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ryki. Według danych z 30 czerwca 2009 roku, miasto miało 9636 mieszkańców[1]. Założono je w roku 1442 jako wieś królewską.

Położenie

Miasto położone jest w północno-zachodniej części województwa lubelskiego, na pograniczu z województwem mazowieckim, przy drodze krajowej nr 17: Warszawa – Lublin 100 km na południowy wschód od Warszawy i 64 km na północny zachód od Lublina.

Ryki należą do historycznej ziemi stężyckiej położonej w północnej części Małopolskiej Sandomierszczyzny.

Geograficznie leżą w południowej części Wysoczyzny Żelechowskiej, części Niziny Południopodlaskiej. Położone są w odległości 64 kilometrów na północny zachód od Lublina.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa lubelskiego.

Geneza nazwy

Nazwa Ryki pojawia się po raz pierwszy w notatce z 1439 roku jako Riki. Pochodzi najprawdopodobniej od nazwy osobowej Ryk, użytej w liczbie mnogiej[2].

Historia [3]

Ryki, kościół
  • XI w. – tworzy się osada Sieciechów
  • XII w. – powstaje kasztelania sieciechowska, pierwszy ośrodek władzy na terenie lewo- i prawobrzeżnej Wisły, obejmujący swym zasięgiem obszar dzisiejszych Ryk
  • XIII i XIV w. – wzrost znaczenia Stężycy
  • XIV w. – upadek znaczenia Sieciechowa
  • II poł. XV w. – z ziem po byłej kasztelanii sieciechowskiej powstaje powiat stężycki. Gród Stężyca staje się głównym ośrodkiem polityczno-gospodarczym w regionie. Rozpoczynają w nim działalność sądy: grodzki i ziemski. Powstaje wówczas określenie ziemi stężyckiej w granicach, której leżały Ryki
  • 1397 – podział części województwa sandomierskiego na lewym brzegu Wisły na trzy powiaty: sandomierski, radomski i chęciński. Starostwo stężyckie – wraz z Rykami – zostało podporządkowane władzy radomskiego starosty grodowego. Sądy: grodzki i ziemski, przeniesiono ze Stężycy do Radomia
  • 1424 – wzmiankowana wieś królewska Riki
  • 1568 – wyłączenie ze starostwa radomskiego starostwa stężyckiego, wraz z przeniesieniem do Stężycy sądów: grodzkiego i ziemskiego
  • 1570 – pierwsza znana wizytacja parafii w Rykach, istniał wówczas drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1570 – pierwsza informacja o działaniu szkoły parafialnej
  • 1585 – z południowo-wschodnich ziem starostwa stężyckiego utworzono starostwo ryckie, z siedzibą w Rykach
  • 1591 – dziedzic wsi Zalesie, Mikołaj Zaleski funduje szpital parafialny
  • 1598 – wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. św. Stanisława bpa
  • 1617 – kolejna wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny
  • 1622 – założone zostaje Bractwo Świętej Anny
  • 1637 – zostaje założone Bractwo Szkaplerza Świętego
  • 1653 – istniał już wybudowany przez ks. proboszcza Piotra Ciecierskiego drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1663 – starostwo ryckie składa się z jednego miasta: Okrzei, 3 folwarków: Brusów, Babice i Ownia, oraz 15 wsi: Ryki, Swaty, Sierskowola, Sarny, Bazanów, Oszczywilk, Ogonów, Rososz, Grabów, Chrustne, Babice, Dąbia, Wylezin, Skruda i Ownia
  • 1693 – powstaje kapela parafialna, jedyna ufundowana w diecezji krakowskiej w XVII w.
  • 1718 – wichura niszczy kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • do 1736 – ks. proboszcz Władysław Zaleski wybudował nowy drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1736 – pierwsza wzmianka o istnieniu Bractwa Różańca Świętego
  • 2 lipca 1744 – spłonął kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • do 1757 – wybudowano pierwszy murowany kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła, dzięki ks. proboszczowi Aleksandrowi Trembińskiemu
  • 1762 – zmarł starosta rycki, kasztelan krakowski Stanisław Poniatowski, ojciec przyszłego króla Polski
  • 1782 – otrzymanie przez Ryki praw miejskich
  • 23 listopada 1793 – przeniesienie ze Stężycy do Ryk sądów: grodzkiego oraz ziemskiego
  • 1794 – wielki pożar niszczy większą część miasta
  • 1795 – 1809 – w wyniku III rozbioru Polski Ryki zostają przydzielone do zaboru austriackiego, w prowincji Galicja Zachodnia (Galicja Nowa)
  • 1809 – 1815 - Ryki przydzielone do Księstwa Warszawskiego, departamentu siedleckiego, powiat żelechowski
  • 1810 – utracenie praw miejskich
  • 1815 – 1863 – Ryki należą do Królestwa Polskiego
  • 1816 – przynależność do województwa podlaskiego (przemianowane z departamentu siedleckiego), obwód łukowski, powiat żelechowski
  • 7 marca 1837 – przemianowanie województwa podlaskiego na gubernię siedlecką
  • 11 października 1842 – Ryki należą do powiatu łukowskiego, przemianowany z obwodu), okręg żelechowski (przemianowany z powiatu)
  • 1842 – powstaje samodzielna gmina żydowska, ważny ośrodek ruchu chasydzkiego
  • 1 stycznia 1845 – przydzielenie do guberni lubelskiej (powstała z połączenia guberni lubelskiej i podlaskiej), powiatu łukowskiego, okręgu żelechowskiego
  • 3 marca 1859 – Ryki po raz pierwszy stają się gminą złożoną z gromad
  • 13 stycznia 1867 – przyłączenie do guberni siedleckiej (wyłączona z guberni lubelskiej), powiatu garwolińskiego
  • 1908 – 1914 – budowa nowego kościoła murowanego pw. Najświętszego Zbawiciela
  • 1908 - w Rykach żyje 2077 Żydów (94% ogółu mieszkańców), w okresie międzywojennym 2419 (69%)
  • 22 stycznia 1916 – przydział do generał-gubernatorstwa warszawskiego, powiatu garwolińskiego
  • 2 sierpnia 1919 – przyłączenie do województwa lubelskiego, powiatu garwolińskiego
  • 1926 – powstaje bank żydowski
  • 2 sierpnia 1939 – przydział do województwa warszawskiego, powiatu garwolińskiego
  • 1940 – rozebranie starego kościoła murowanego pw. św. Jakuba Apostoła
  • 7 maja 1942 – część mieszkańców getta hitlerowcy wywożą do ośrodka zagłady w Sobiborze
  • październik 1942 – likwidacja getta, podczas której większa część ludności zostaje wywieziona do ośrodka zagłady w Treblince, a pozostała do obozu pracy
  • 26 lipca 1944 – Armia Krajowa dokonuje wyzwolenia Ryk spod władzy okupanta niemieckiego
  • 1 stycznia 1956 – powstaje powiat rycki, wydzielony z powiatu garwolińskiego, leżący w województwie warszawskim
  • 1 stycznia 1957 – Ryki ponownie uzyskały prawa miejskie[4],
  • 1 czerwca 1975 – wprowadzono dwustopniowy podział władzy na gminy i województwa, gmina Ryki została włączona do województwa lubelskiego
  • 1 stycznia 1999 – Ryki stają się siedzibą gminy i powiatu w nowym województwie lubelskim
  • 2000 – wybudowano radiowo-telewizyjne centrum nadawcze Ryki z masztem wys. 210 m n.p.t.

Zabytki

Przed wojną prawie 70% mieszkańców Ryk stanowiła ludność żydowska, ale wszystkich wywieziono do obozów koncentracyjnych (dotąd są tu pożydowskie kamieniczki). Podczas II wojny światowej aktywnie działała tu Armia Krajowa. Większość schwytanych partyzantów powieszono.

Edukacja

Ryki, Lubelska Szkoła Wyższa w Rykach
Ryki, park
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 im. Mariana Osińskiego
  • Zespół Szkół Zawodowych im. Władysława Korżyka w Rykach
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Jana Pawła II
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Leona Wyczółkowskiego
  • Pierwsze Prywatne Policealne Studium Zawodowe Dla Dorosłych
  • Lubelska Szkoła Wyższa w Rykach
  • Policealne Studium Zawodowe przy WSUPiZ
  • Liceum Ogólnokształcące Dla Dorosłych przy WSUPiZ.

Sport

W Rykach działa klub MKS Ryki oraz TUR Ryki.

Komunikacja

Ryki to ważny węzeł drogowy i komunikacyjny. W pobliskiej Moszczance krzyżują się drogi nr 48 Kock – Tomaszów Mazowiecki oraz nr 17 Lublin – Warszawa. Ważną rolę odgrywają również drogi lokalne do Żelechowa, Stężycy, Nowodworu i Serokomli. Istnieje tu także przystanek kolejowy, jednak jest położony daleko na południe od centrum miasta. PKP zapewnia bezpośrednie połączenia Ryk z Dęblinem, Lublinem, Łukowem i Białą Podlaską. Głównym przewoźnikiem na terenie miasta i powiatu jest PPKS Puławy, który zapewnia połączenia między innymi z Lublinem, Warszawą, Dęblinem, Żelechowem, Baranowem, Łukowem i Maciejowicami. Ważną rolę w mieście i powiecie odgrywa również przedsiębiorstwo PKS Garwolin. Istnieje również komunikacja prywatna, zapewniająca bardzo częste połączenia z Lublinem i Warszawą oraz rzadsze z Puławami, Dęblinem, Poniatową i Żelechowem.

Administracja

Ryki jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[5].

Miasta partnerskie

Ciekawostki

Najprawdopodobniej Hyman Rickover, admirał Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, pochodzenia żydowskiego, nazywany "ojcem marynarki atomowej", miał przodków w Rykachpotrzebne źródło. Wskazuje na to jego nazwisko. On sam urodził się w Makowie Mazowieckim (w 1900 roku), a w 1905 wyjechał z rodziną do Ameryki.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11-24. ISSN 1734-6118. 
  2. ↑ Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 209. ISBN 83-04-02436-5. 
  3. ↑ Encyklopedia Ryk, red. Tomasz Niemirowski, Ryki [wersja 2012.04.01]
  4. ↑ Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1956 r. w sprawie utworzenia miasta Ryki w powiecie ryckim, województwie warszawskim. Dz. U. z 1956 r. Nr 52, poz. 234
  5. ↑ Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].

Linki zewnętrzne

Miasta gminne